Uluslararası İnsan Hakları’nın 19. Maddesi herkesin düşünce ve anlatım özgürlüğü hakkı olduğunu açık bir şekilde belirtir. Bu hak ve düşüncelerinden dolayı kimse rahatsız edilemez. Ülke sınırları söz konusu edilmeden bilgi ve düşünceleri her yoldan araştırmak, elde etmek ve yaymak hakkı herkes için sabittir. Bu haktan yola çıkan Birleşmiş Milletler Genel Kurulu,UNESCO tarafından 3 Mayıs 1991’de Namibia’nın Windhoek kentinde düzenlenen “’Bağımsız ve Çoğulcu Afrika Basınının Geliştirilmesi” başlıklı konferansta yayımlanan deklarasyon anısına 3 Mayıs tarihini “Dünya Basın Özgürlüğü Günü” olarak ilan etmiştir.
Bu günün ilan edilmesinin amacı basın özgürlüğünü topluma yeniden hatırlatmak ve gazetecilik faaliyetleri yüzünden saldırıya uğrayıp hayatını kaybeden gazetecileri anmaktır. Bu amaçla çeşitli etkinlikler ve faaliyetler düzenlenmektedir.
Bu etkinliklerin en önemlisi UNESCO’nun düzenlediği ve her yıl bir başka ülke tarafından ev sahipliği yapılan ”Dünya Basın Özgürlüğü Günü” Konferansı’dır. İlki 1997 yılında İspanya’da yapılmış daha sonra Avustralya’da gerçekleştirildi. Konferansın ana teması ise ‘Bilgi Özgürlüğü: Bilme Hakkı’ olarak belirlendi. Ayrıca bu günün anısına UNESCO tarafından basın özgürlüğü alanından bir gazeteciye Guillermo Cano Dünya Basın Özgürlüğü Ödülü verilmektedir. Guillermo Cano Isaza, Kolombiya’lı El Espectador gazetesinin editörüyken uyuşturucu kartellerine karşı yazdığı yazılar nedeniyle 1986 yılında öldürülmüş bir gazeteciydi.
3 Mayıs her ne kadar tüm dünyada ”Dünya Basın Özgürlüğü Günü” olarak kutlanıyor olsa da bugün dünyanın çeşitli ülkelerinde hala bir çok gazeteci, mesleklerini icra ederken çeşitli saldırılara ve engellemelere maruz kalmaktadırlar. ABD merkezli izleme örgütü Freedom House tarafından yürütülen bir çalışmaya göre, basın özgürlüğü geçen yıl dünyadaki hemen her bölgede azaldı. Çalışmada, basın özgürlüğünde üst üste sekiz yıl düşüş olduğu ortaya kondu. Ülkelerin özgür, yarı-özgür ve özgür olmayanlar diye 3 kategoriye ayrıldığı raporda Türkiye’nin yarı-özgür ülkeler arasında yer aldığı ifade edildi.