Borçlarınızı kapatmaya bakın!

Merkez Bankası'nın verilerine göre Mart 2008 başı itibariyle tüketici kredileri 69.6 milyar YTL'yi buldu. Bunlardan; konut kredilerinin miktarı 32.9 milyar YTL'yi aşarken, taşıt kredileri 5.8 milyar YTL'ye yaklaştı. Diğer kredilerin miktarı da 31 milyar YTL'ye dayandı. Dövize endeksli kredilerin, toplam krediler içindeki payının da yüzde 4 civarında olması, bu kesimi endişeye yöneltti. Özel sektörün borçlarının 160 milyar doları geçmesi ise, dövizdeki muhtemel dalgalanmanın, birçok kepengin inmesine yol açabileceği iddia ediliyor. Uzmanların tespit ve önerileri şöyle:

Sinan Aygün (ATO Başkanı): "Şu anda dünya bir krize doğru gidiyor. Bundan elbetteki Türkiye de etkilenecek. AKP hakkında kapatma davası açılması da bugün için piyasaları etkilemiş olabilir; ancak bu sıkıntıların yaşanacağı daha önceden belliydi. Piyasalardaki belirsizlik ekonomiyi olumsuz etkiliyor. Ocak ayı itibariyle cari açığımız 4 milyar dolar. Bu çılgın bir rakam. Ekonominin içinde bulunduğu durumun ve havanın hiç de huzurlu olmadığını ortaya koyuyor. Ben dövizle iş yapanlara 'Borçlanmayın' diyorum. Borcun karşılığı olması lazım. Karşılığınız yoksa sakın borca girmeyin, elinizdeki borçları da bir an önce kapatmaya çalışın. Dövizle iş yapmaya kalkmayın."

Şirketler yok pahasına satılır

Selahattin Altıer (Merkez Bankası Dış İlişkiler Eski Genel Müdürü): "Vatandaşların borçlanması bir yana, özel sektörün ve dolayısıyla bankaların borçları çok büyük boyutlara ulaşmış durumda. Tavsiyem, kesinlikle ileriye dönük olarak dövizle borçlanmasınlar. Dövizle borçlanmış olan firma ve bankaların da bir an önce bunları kapatmaları gerekiyor. Yurt dışından yüklü miktarda ithalat var, orada sıkıntı yaşanacak. Kurlar daha da yükselirse, döviz borçlarını ödeyemeyen firmaların, yabancılar tarafından yok pahasına alınma durumu ortaya çıkacak. Eğer durumlarını toparlayamazsa ve kur da hızlı yükselirse, bir yıl içinde birçok firma kepenklerini indirebilir. Bu nedenle, açıklarını bir an önce kapatmalarında yarar var. Sıcak para girişindeki hızlı azalma durumunda döviz de azalacağından, kurlarda yükseliş olması muhtemeldir."

Prof. Dr. Ekrem Pakdemirli (Maliye Eski Bakanı): "Türkiye'deki tartışmaları büyütüp, haddinden fazla gündemi saptırmamak lazım. Örneğin, bir savcı kapatma davası açtı diye bu kadar gerginlik oluşması yanlış. Konuyu büyütüp ekonomiyi tahrip etmemek lazım. Türkiye ekonomik açıdan hassas bir dengede. IMF'nin kontrolü var. İç politik gelişmeleri, ekonomiyi sarsacak düzeye getirmek sadece zarar verir. Bugünkü tabloda, borçlu olanlar da paniğe girmemeli, itidalli davranmalı. İnşallah ekonomi kontrolden çıkmayacaktır. Parayı, dövizle de olsa borcu belli bir programla alıyor insanlar, bir anda kapatmaları mümkün değil. Tabii kapatabilen varsa, döviz borcunu kapatsın. Özellikle stabil olmayan dönemlerde borçlanılacaksa, yerli parayla borçlanılmalı."

Dış piyasalar kırılgan

Masum Türker (Ekonomiden Sorumlu Devlet Eski Bakanı): "Ekonomi şu an kapatma davası açılmasından çok, dış piyasalardan dolayı kırılgan. Dış piyasalarda dolar kuru düşerken, Türkiye'de yükseliyor. Bu bir yönüyle sorun yaratırken, bir yandan da fırsat oluşturuyor. Aslında bizim dolar kurunun 2 YTL civarında olması gerekiyordu. Euro'nun da buna paralel kalması lazımdı. Dışarıda dolar değer kaybederken bizde değerlenmesi, aslında optimal bir noktada buluşulursa, Türkiye'nin son 5 yılda cari açığa neden olan düşük kur politikasını atlatma fırsatını da ortaya çıkarır. Vatandaşlar temkinli olmalı, borçlanmamaya çalışmalı. Harcamalarını iyi takip etmeli. Ev, araba vb. satın alma konusunda acele edilmemeli. Döviz borcu olanlar kapatmaya bakmalı."

Salim Taşçı (Emlak Müşaviri): "Dövizle borçlanan kişinin süratle, ne yapıp edip, ister soğan ekmek yiyerek, ister kırıp dökerek bunu tasfiye etmesi gerekir. Pamuk ipliğine bağlı bir ekonominin ne getireceğini kestirmek zor. Eskiden, altı ay, bir yıl sonrasının ekonomik planları yapılabilirken, şimdi bir gün sonrasını bile görmek olanaklı değil. Bir metre önümü görüyorum diyen ekonomistin diplomasını sorgulamak lazım. Ortalık, deyim yerindeyse Kel Ali'nin bağı gibi karışık. Siyasi istikrarsızlık her zaman ekonomik istikrarsızlığı da getirir. Bunlar ikiz kardeş gibidir, birbirini takip eder. Biz, Tercüman Gazetesi aracılığıyla daha önce 'ayağınızı yorganınıza göre uzatın, dövizle borçlanmayın' uyarısı yapmıştık. Keşke biz yanılmış olsaydık ama şimdi o noktaya geldik."

Riskleri azaltmalı

Prof. Dr. Erol Manisalı (Okan Üniversitesi Öğretim Üyesi)

"Ekonomideki ve piyasalardaki bu dalgalanma 5-6 yıllık politikaların ürünüdür. Kapatma davasıyla oluşan bir kırılganlık değil. Zaten sürecin, yavaş yavaş bu tip bir sıkıntıyı getireceği uyarısını uzun zamandır yapıyorduk. Artık bugün için kar maksimizasyonunu değil, risk minimasyonunu göz önüne almak lazım. İnsanlar ve firmalar, risklerini minimize etmek için çalışmalı. Dövizdeki iniş çıkış da göz önüne alındığında, dövize de güvenmemek lazım. Özel sektör çok ihtiyatsız davranmıştır. Eğer dalgalanmanın boyutu artarsa, bu davranışının bedeline de katlanması gerekecek. Onlar da kardan çok, riskleri minimize etmek için uğraşmalı. Döviz daha çıkar ve konuta, otoya olan talep düşer. Tabii, dövizin yükselmesi, ihracatı da teşvik edebilir. İthalat zorunlu olarak kısılacağından, böyle bir faydası da olabilir."