Ekonomide küçük işletmeler can çekişiyor
YAKLAŞIK 3 milyon üyesiyle Türkiye'nin en büyük sivil toplum örgütü olan Türkiye Esnaf ve Sanatkârları Konfederasyonu (TESK) ekonomideki kuralsızlıklara dikkat çekti. Tercüman'a değerlendirmelerde bulunan TESK Genel Başkanı Bendevi Palandöken, Türkiye'nin gelir katmanlarındaki makasın her geçen gün açıldığını söyledi. Kısa bir sürede 44 ili gezerek esnaf ve sanatkârın sıkıntılarını yerinde gözlemleyen TESK Başkanı Palandöken, küçük işletmelerin tamamına yakınının can çekiştiğini savundu. Anadolu'daki en büyük tehlikenin yabancı firmalar olduğunu söyleyen Palandöken, " Yabancı bir firma Anadolu'ya gittiği zaman bölgedeki dengeler altüst oluyor ve küçük esnaf yabancının etkisi altına giriyor. Bir AVM, şehirdeki esnafın yüzde 35'ine kepenk indirtiyor" dedi. TESK Başkanı Palandöken şu açıklamalarda bulundu:
Para yok ki kriz olsun
Dünyada yaşanan mali krizi nasıl değerlendiriyorsunuz? Türkiye ve özellikle de küçük esnaf bu durumdan nasıl etkilendi?
Türkiye'nin ABD kaynaklı mali krizden çok fazla etkilendiğini söylemek mümkün değil. Türkiye'nin dış krizlerden etkilenmemesinde uygulanan politikalar etkili oldu. Türkiye dünyanın 17'nci büyük ekonomisi durumunda... İhracatımız 130 milyar dolara dayandı. Tüm bu gelişmeler çok güzel, ancak iç piyasada, vatandaşta para yok. Para yoksa kriz de olmaz... Vatandaşın beklentisi olan ücret artışı yapılmadı. Ama vatandaşın en önemli harcama kalemlerinden olan doğalgaza, elektriğe ve gıdaya sürekli zam geliyor. Ekonomide söz edilen iyileşme vatandaşın cebine yansımıyor. Vatandaşın parası olmayınca doğal olarak esnaf da kazanamıyor. Vatandaşa vereceksiniz ki esnaf da kazansın. İnsanların alım gücü yok.
Esnaf envanteri hazırlanıyor
Kısa sürede 44 il dolaşarak esnafın sorunlarını yerinde tespit etme fırsatı buldunuz. Bu gezinin amacı edir?
Bu gezileri tamamladıktan sonra Türkiye'deki esnaf ve sanatkârın haritasını çıkartacağız. Amacım Türkiye'deki perakende piyasasının ne durumda olduğunu görmek, sıkıntılarını tespit etmek. Geleneksel perakendecilik yapan esnafın durumunu görme fırsatım oldu. Kasım ayına kadar yurt gezilerini tamamlayıp hazırladığımız raporu Başbakan Recep Tayyip Erdoğan'a sunmayı planlıyoruz. Böylece sosyo-ekonomik durumu net olarak göreceğiz. Ayrıca ülkemizin neresinde ne kadar küçük sanayi alanı var bunların geleceği ne olacak bunları göreceğiz. Bizim yaptığımız esnaf envanteri olacak. Küçük sanayi işletmelerinin hangi alanlarda faaliyet gösterdiği ya da hangi alanda daha verimli olacağını görmek ve markalaşmada nerede olduğunu belirlemek için güzel bir çalışma olacak.
Gıdada büyük sıkıntı var
Sıkıntıları yerinde görme fırsatınız oldu. En sorunlu esnaf ve sanatkâr kolu hangisi?
Küçük işletmelerin hepsinde sıkıntı var. Ancak en büyük sıkıntı gıda alanında yaşanıyor. Bakkallar ve manavlar kepenk kapatıyor. Mobilyacıların büyük sıkıntıları var. Ayrıca kamyon, taksi ve minibüs esnafında da çok problem var. İmalat ve nakliyede büyük sorun yaşıyorlar. Anadolu'da bir plansızlık hakim. Yabancı bir firma, Anadolu'da girdiği bölgeyi hemen etkisi altına alıyor. Anadolu'da herhangi bir şehre açılan bir adet AVM, o ildeki küçük esnafı yüzde 35 oranında bitiriyor.
Birbirlerine zarar veriyorlar
Anadolu'daki küçük esnafın kalkınmasında yerel birimlerin rolü ne olmalı?
Biz yerel yöneticilerle de görüşüyoruz. Bize bağlı kuruluşların eğitimlerini veriyoruz. Ama sorun esnaftan kaynaklanıyor. Amaçlarımızdan biri de belli işletmeleri bir alanda toplamak ve yönlendirmeleri ona göre yapabilmek. Aynı apartman altında beş tane simitçi para kazanabilir mi? Bu durumla ilgili yeni yasal çalışmalarımız var. Tabi tüm bunlar perakende piyasasını düzenleyen yasadan dolayı bekliyor.
Küçük esnafın mağduriyetinde AVM'lerin etkisi nedir?
Tüm uyarılarımıza rağmen kontrolsüz ve kuralsız olarak açılan AVM'lerden de kötü sinyaller gelmeye başladı. Acilen sektörler arası uyumu sağlayacak önlemler alınmalıdır. Yüksek faizle, vergilerle, enerji fiyatlarındaki artışın olumsuz etkileriyle boğuşan esnaf ve sanatkarımız, bir taraftan da ardı ardına açılmakta olan AVM'ler ve bünyelerindeki hiper ve grosmarketlerin haksız rekabetini göğüslemeye çalışıyorlar. Kontrolsüz ve kuralsız yan yana açılan büyük AVM'ler sadece bizi değil kendilerini de etkiledi. Birbirinin aynı konseptte ardı ardına açılan AVM'lerde cirolar, yüzde 20 ile yüzde 50 arasında düşüş gösterdi. Sektörler arası uyumu sağlayacak önlemlerin biran önce alınması gerekiyor.
Faiz oranları düşürülmeli
Merkez Bankası'na faiz oranlarını yüksek tuttuğu yönünde eleştiriler var. Sizin bu konudaki değerlendirmeniz nedir?
Ekonominin rahatlaması için düşük kur ve yüksek faiz ortamı bırakılmalı. İnsanlarımız yatırım yapmıyor. Param nakitte kalsın diyor. Yatırım olmalı. Dolayısıyla düşük kur yüksek faiz olan yerlerde yatırım olmuyor. Yatırım yapılacak ki, istihdam yaratılsın, alışveriş yapılsın, piyasaya para girsin. İşsiz olan vatandaş harcama yapamaz ve ekonomide daralma olur. Bu yüzden faizlerin indirilmesini istiyoruz.
Cansuyu verilmeli
Esnaf ve sanatkârın kalkınması için ne yapılmalıdır?
Türkiye de ekonomik alanda kuralsızlıklar var. Perakende sisteminin yeniden düzenlenmesi lazım. Esnaf sanatkara değişim, dönüşüm kapsamında destek verilmeli. Son olarak cansuyu denilen 125 milyon YTL'lik bir kaynak ayrıldı. Bu kapsamda bir talep patlaması oldu. Ancak bu kredi sadece 5 bin kişiyle sınırlandırıldı. Bu desteğin, kuaför, taksici gibi genel hizmet alanlarına da verilmesi gerekir. Türkiye büyük bir dönüşüm içinde ve siyasi partilerde bu durumun esnaf ve sanatkârı çok etkilediğini söylüyor. Bu nedenle esnaf sanatkâra 2 yıl ödemesiz, 5 yıl geri ödemeli bir kaynak sağlanmalı. Bu destek sağlanırsa esnaf sanatkâr bu ekonomik sıkıntıdan kendini bir nebze kurtarabilir. Eğer destek sağlanırsa esnaf bunu piyasaya yansıtacaktır. Vergilerimizi, borçlarımızı ödeyebileceğiz. Sosyal güvenlik alanına da olumlu yansımalar olacak.
9 günlük tatil vurdu
Bayram tatilinin uzun sürmesi esnaf ve sanatkâr için bir avantaj mıdır?
9 günlük tatil Ramazan Ayı'nda umduğunu bulamayan esnaf ve sanatkârımızı olumsuz etkiler. Biz uzun süreli tatillere sevinmiyoruz. Küçük esnaf ve sanatkâr olarak Ramazan Ayı'nda yapamadığımız satışlar nedeniyle ümidimizi Ramazan Bayramı'na bağlamıştık. 9 gün tatilde herkes tatil yörelerine ve memleketine gidiyor. En önemlisi bayram için ailesinin yanına gidenler, kışlık yiyeceklerini de o bölgelerden alıp geliyorlar. Bunların hepsi esnaf ve sanatkârımızı olumsuz etkiliyor. Esnafımız umduğunu yine bulamadı.
Kart sayısı 40 milyonu geçti
Esnaf halkın faizsiz bankasıydı, bugün ise milyonlarca kredi kartı mağduru var. Bu durumu nasıl yorumluyorsunuz?
Kredi kartı kullanımı her geçen gün artıyor. Kart sayısı 40 milyonu geçti. Vatandaş, Ocak-Haziran 2008 döneminde tüketici kredileri toplamı 75 milyar YTL'ye fırladı. Kredi kullanan vatandaşlarımızın sayısı ise 8 milyon 351 bin kişiye çıktı. İhtiyaç kredisi miktarı Haziran ayı sonunda 30 milyar 979 milyon YTL'ye ulaştı. Geçen yıldan bu yana yüzde 55 artış var. İhtiyaç kredisi kullanan kişi sayısı 6 milyon 236 bin kişi, kişi başı ortalama 5 bin YTL kredi çekilmiş. Bu kredilerin çoğunluğu kredi kartlarına olan borçların ödenmesi için çekilen kredilerdir. Esnaf ve sanatkâr ise veresiye verdiği bir mal için faiz uygulaması yapmaz. Çünkü, bu Ahi Evran geleneğine aykırıdır.
4 bin 500 kadın girişimci oldu
Kurduğunuz Kadın Girişimciler Ağı'nda gelinen nokta nedir?
Türkiye'de kadınlarımızı ilgilendiren çok önemli bir projeye imza attık. Avrupa Birliği destekli bir proje yürütüyoruz. Proje kapsamında, bireysel üreticilerin bilgilendirme, destek ve örgütleme ihtiyaçlarını karşılıyoruz. Avrupa literatüründeki en önemli projeyi TESK yürütüyor. Yaklaşık 4 bin 500 kadınımız girişimciliği öğrendi bu sayede. Projeye katılan kadınların büyük bölümü kendi işini kurdu ve çoğu da kurmaya devam ediyor. Kasım ayında projenin ikinci ayağını başlatacağız. Avrupa kapsamında 25 ili kapsayan ve 9 kontrol alanı olan bir proje olacak. Hem istihdamı hem de yeni iş alanlarıyla insanların kendi yeteneklerini üreterek ulusal pazara ulaştırılması sağlanacak. Şimdi bu çalışmalara finans yönünden de katkı sağlayacak, bir cansuyu için KOSGEB ile görüşüyoruz. İşlerini kurabilmeleri için, sıfır faizli ve 10 bin YTL'lik bir kredi talebimiz var.
