Nisan ayında Iğdır'da jandarma ekiplerinin durdurduğu bir araçta 12 bin 600 kaçak botoks ilacı bulundu. Piyasa değeri yaklaşık 56 milyon 700 bin lira olan ilaçların güzellik merkezlerine dağıtılmak üzere hazırlandığı açıklandı.

Bu tekil bir vaka değil. İstanbul'da daha önce düzenlenen benzer operasyonlarda yüzlerce dolgu ve botoks ürününün yanı sıra, dolgu eritmede kullanılan ilaçların da ele geçirildiği bildirildi. Yani komplikasyon durumunda kullanılan panzehir dahi kayıt dışı dolaşıyor.

Operasyon haberlerinin ortak detayı dikkat çekici: Soğuk zincirde tutulması gereken ürünlerin sağlıksız ortamlarda, normal depolarda muhafaza edildiği belirtiliyor.

"Tutmadı" şikâyeti neden artıyor
Kliniklerde son dönemde sıkça duyulan bir cümle var: "Geçen ay yaptırdım, hiç tutmadı."

Uzmanlar, bu şikâyetin arkasında genellikle üç neden bulunduğunu belirtiyor:

Kaçak veya sahte ürün — İçeriği bilinmeyen, ruhsatsız yollarla ülkeye sokulmuş ürünler
Aşırı sulandırma — Bir flakonun olması gerekenden fazla hastaya bölünmesi
Soğuk zincir kırılması — Ürünün taşıma veya depolama sırasında uygun sıcaklıkta tutulmaması
Botulinum toksin bir protein ve sıcaklığa karşı hassas. Üretimden uygulamaya kadar belirli bir sıcaklık aralığında tutulması gerekiyor. Bu zincir bir noktada kırıldığında, ürün görünüşte aynı kalırken etkisini kaybedebiliyor.

Medikal estetik uzmanı Dr. Merve Demir Güzel, "tutmadı" diyerek gelen hastalarda ilk sorduğu sorunun ürünle ilgili olduğunu belirtiyor:

"Bana 'tutmadı' diye gelen hastaya ilk sorum şu oluyor: Uygulama sırasında flakonu gördünüz mü? Çoğu 'hayır' diyor. Bir kısmı 'önceden hazırlanmış şırıngayla geldi' diyor. Bu, ürünün ne olduğunu, ne zaman açıldığını, kaç kişiye bölündüğünü bilmediğiniz anlamına geliyor. Sonucun tutmaması bu senaryoda sürpriz değil."

Etkisizlik en hafif sonuç
Kaçak ürünle yapılan uygulamanın riski, botoksun tutmamasıyla sınırlı değil.

İçeriği bilinmeyen bir ürün enjekte ediliyor. Sterilizasyon koşulları belirsiz. Ürünün gerçekten botulinum toksin olup olmadığı, hangi konsantrasyonda olduğu, ne zaman üretildiği bilinmiyor. Sorun çıktığında başvurulacak bir üretici, bir ruhsat sahibi, bir sorumlu yok.

Demir Güzel bu noktada hastaların en çok küçümsediği riske dikkat çekiyor:

"Kaçak ürünle yapılan bir uygulamada botoksun tutmaması aslında en iyi senaryo. Kötü senaryo, o şırınganın içinde ne olduğunu kimsenin bilmemesi. Ben hastalarıma şunu söylüyorum: Yüzünüze enjekte edilen şeyin adını, seri numarasını ve son kullanma tarihini görmek sizin hakkınız. Bunu göstermeyen yerden çıkın, gerekçe aramayın."

Ruhsatlı ürün nasıl anlaşılır
Türkiye'de botulinum toksin içeren ürünler, Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) tarafından ruhsatlandırılıyor. Ruhsatlı ürünlerin listesi kurumun veritabanında kamuya açık.

Hastanın kontrol edebileceği başlıklar:

Ürün adı — Uygulanacak ürünün TİTCK ruhsatlı listede olup olmadığı
Flakon — Orijinal ambalaj, etiket, seri numarası ve son kullanma tarihi
Açılış — Flakonun hasta önünde açılması
Tedarik — Ürünün ecza deposu veya eczane üzerinden temin edilmiş olması
Sağlık Bakanlığı'nın daha önce illere gönderdiği yazıda, medikal estetik kursu düzenlenmesi ve sertifika verilmesinin yasak olduğu hatırlatılmıştı. Yani duvarda asılı bir sertifika, uygulayıcının yetkisi ya da ürünün ruhsatı hakkında bilgi vermiyor.

Demir Güzel, kendi kliniğinde bunu standart hâline getirdiğini söylüyor:

"Ben her hastanın önünde flakonu açıyorum, etiketi gösteriyorum. Bu bir jest değil, standart. Hasta 'siz zaten doktorsunuz, niye bakayım' diyor bazen. Ben de 'bakın ki alışkanlık edinin, başka yere gittiğinizde de sorun' diyorum. Bu soruyu sormaya alışan hasta, kendini korumayı öğrenmiş oluyor."

Her "tutmadı" kaçak demek değil
Demir Güzel, şikâyetin her zaman ürüne bağlanmaması gerektiğini de vurguluyor. Ruhsatlı ürünle yapılan uygulamalarda da beklenen sonucun alınmadığı durumlar olabiliyor.

Bunlar arasında dozun kas yapısına göre yetersiz kalması, uygulama noktasının hatası, sulandırma oranının yanlış hesaplanması ve nadir de olsa vücudun toksine karşı direnç geliştirmesi sayılıyor.

"Her tutmayan botoks sahte değil. Bazen doz o hastanın kasına göre az kalmış olur, bazen uygulama noktası kaymıştır, bazen de nadiren vücut direnç geliştirmiştir. Ama bu ihtimalleri konuşabilmek için önce ürünün ne olduğunu bilmemiz gerekir. Ürün belirsizse diğer her şey belirsizdir."

Randevu öncesi kontrol listesi
Uygulamayı yapan kişi hekim mi?
Kuruluş Sağlık Bakanlığı ruhsatlı bir sağlık tesisi mi? (Güzellik salonu bu kapsamda değil)
Ürünün adı size söylendi mi, TİTCK listesinde var mı?
Flakon önünüzde açıldı mı?
Etiket, seri numarası ve son kullanma tarihini gördünüz mü?
Fatura veya fiş aldınız mı? (Sorun durumunda başvuru için gerekli)
Sık sorulan sorular
Botoks tutmadıysa ne yapmalıyım? Öncelikle uygulamayı yapan yere hangi ürünün kullanıldığını sorun. Net cevap alamıyorsanız, ruhsatlı bir sağlık kuruluşunda hekim değerlendirmesi alın.

Kaçak botoks nasıl anlaşılır? Hasta olarak en güvenilir yol, flakonu görmek ve ürün adını TİTCK veritabanından kontrol etmek. Önceden hazırlanmış şırıngayla gelen, ürünü göstermeyen uygulamalar uyarı işareti.

Güzellik salonunda botoks yaptırmak yasal mı? Hayır. Botulinum toksin uygulaması yalnızca hekim tarafından ve ruhsatlı sağlık kuruluşunda yapılabilir. Uygulayıcı hekim olsa dahi güzellik salonu bu kapsamda değil.

Ucuz botoks her zaman kaçak mı? Fiyat tek başına gösterge değil, ancak piyasa ortalamasının çok altındaki fiyatlar ürün ve uygulayıcı konusunda soru sorulmasını gerektirir.

Kaçak ürünle işlem yaptırdıysam nereye başvurabilirim? Sağlık sorunu yaşıyorsanız önce hekim değerlendirmesi alın. Şikâyet için SABİM (184) ve TİTCK'ye başvurulabilir. Fatura, fotoğraf ve belgelerin saklanması önemli.