BAZILARININ İLK UÇUŞUNU GÖRDÜM
TÜRKİYE'DE BİR ZAMANLAR UÇAN HAVAYOLLARI NEREYE GİTTİ?
Yusuf ZENGİN
48 yıllık havalimanı muhabiri
Bugün size biraz nostalji, biraz gazetecilik ve biraz da havacılık tarihi anlatacağım.
Gençler bilmez...
Bugün Türkiye'de uçak denildiğinde akla birkaç büyük şirket geliyor.
Ama bir zamanlar Türk sivil havacılığında öyle bir hareketlilik vardı ki...
Havalimanları birbirinden farklı renklerde uçaklarla doluydu.
Yeni hava yolu şirketleri kuruluyor, uçaklar filoya katılıyor, yeni rotalar açılıyor, insanlar ilk kez uçakla seyahat etmenin heyecanını yaşıyordu.
Ve sonra...
Birçoğu birer birer kayboldu.
İstanbul Havayolları...
Air Alfa...
Air Anatolia...
Fly Air...
Atlasjet...
Onur Air...
Sky Airlines...
İZair...
Borajet...
Bestair...
Inter Airlines...
Saga Airlines...
Daha niceleri...
Ben ise 48 yıllık havalimanı muhabiriyim.
Bütün bu şirketlerin haberlerini yaptım.
Uçaklarını gördüm.
Yöneticileriyle konuştum.
İlk uçuşlarını takip ettim.
Basın toplantılarına katıldım.
Havalimanlarında büyümelerine, küçülmelerine, bazıları için ise son uçuşlarına tanıklık ettim.
Bugün geriye dönüp baktığımda, aslında yalnızca havayollarının değil, bir dönemin de kapandığını görüyorum.
İSTANBUL HAVAYOLLARI...
İstanbul Havayolları, özel havayolu sektörünün önemli isimlerinden biriydi.
O yıllarda özel havayolu denildiğinde akla gelen şirketlerden biriydi.
Uçakları havalimanında görüldüğünde dikkat çekerdi.
Ama ekonomik şartlar, rekabet ve havacılığın ağır maliyetleri şirketin sonunu getirdi.
Bir zamanlar gökyüzünde olan uçaklar, sonra yerde kaldı.
AIR ALFA...
Air Alfa da benim gazetecilik dönemimde yakından takip ettiğim şirketlerden biriydi.
1992'de faaliyetlerine başlayan şirket, charter operasyonlarında önemli bir yer edinmeye çalıştı.
Farklı uçak tipleriyle uçtu.
Ama uzun süre ayakta kalamadı.
Air Alfa'nın devamındaki Alfa Airlines dönemi de kısa sürdü ve şirket sonunda havacılık tarihindeki yerini aldı.
AIR ANATOLIA...
Sonra Air Anatolia...
1998'de başlayan macera uzun sürmedi.
2003 yılında başlayan serbestleşme döneminde özel havayollarının sayısı artarken, bazı şirketler bu rekabetin içerisinde tutunamadı.
Air Anatolia da bunlardan biri oldu.
Ardından bu şirketin devamından Fly Air çıktı.
Fly Air, 2003 yılında iç hat uçuşlarına başlayarak Türk havacılığında önemli bir adım attı.
Çünkü özel bir şirketin iç hatlarda tarifeli uçuş yapması o dönem büyük olaydı.
Ancak ekonomik sıkıntılar nedeniyle Fly Air de 2007 yılında uçuşlarını durdurdu.
ATLASJET...
Atlasjet...
Sonradan AtlasGlobal adını aldı.
Bir dönem Türk özel havacılığının en önemli oyuncularından biriydi.
İç hatlarda ve dış hatlarda uçtu.
Charter operasyonları yaptı.
Yıllarca havalimanlarının önemli şirketlerinden biri oldu.
Ama o da dayanamadı.
AtlasGlobal, Şubat 2020'de operasyonlarını durdurdu ve iflas sürecine girdi.
ONUR AIR...
Onur Air ise bambaşka bir hikâyeydi.
1992'de başlayan macerası yaklaşık 30 yıl sürdü.
Türk havacılığının en bilinen özel hava yollarından biri oldu.
İç hatlarda milyonlarca yolcu taşıdı.
Dış hatlarda ve charter operasyonlarında da önemli bir yere geldi.
Ben Onur Air'in yükselişini de sıkıntılı günlerini de yakından takip ettim.
Sonunda Onur Air de uçuşlarını durdurdu.
Şirketin faaliyetleri 2021'de sona erdi ve daha sonra iflas süreci yaşandı.
SKY AIRLINES...
Kayı Grubu'nun havayolu şirketi Sky Airlines...
Özellikle turizm ve charter taşımacılığında önemli bir isimdi.
Antalya merkezli turizm hareketliliğinin önemli oyuncularından biri olarak yıllarca uçtu.
Sonra o da gökyüzünden çekildi.
İZAIR...
İzmir merkezli İZair...
İzmir'in kendi havayolu şirketi olma iddiasıyla yola çıkmıştı.
Bir dönem özellikle İzmir ile İstanbul arasındaki uçuşlarda adını duyurmuştu.
Sonrasında Pegasus ile bütünleşen yapı içerisinde ayrı bir marka olarak yoluna devam edemedi.
BORAJET...
Borajet...
Bölgesel havacılık adına umut veren projelerden biriydi.
Küçük uçaklarla Anadolu şehirlerini birbirine bağlama düşüncesi vardı.
Bir dönem çok konuşuldu.
Ama ekonomik sorunlar ve şirket yapısındaki değişiklikler sonrasında o da uçuşlarını durdurdu.
SHGM'nin havayolu taşımacılığı tarihine ilişkin çalışmasında Borajet, 2010 yılında pazara giren işletmeler arasında yer alıyor.
VE DİĞERLERİ...
Bestair...
Inter Airlines...
Saga Airlines...
Ankair...
Air Anatolia...
Albatros...
Akdeniz Hava Yolları...
Hürkuş...
Turkuaz...
Tarhan Tower...
TUR European Airways...
Noble Air...
Seabird...
Ve daha niceleri...
Türkiye'nin havacılık tarihinde gelip geçen şirketler.
Bazılarının ömrü birkaç yıl sürdü.
Bazıları ise yıllarca uçtu.
Bazıları iflas etti.
Bazılarının ruhsatı iptal edildi.
Bazıları başka şirketlerin bünyesine girdi.
Bazıları ise sadece bir marka olarak havacılık tarihindeki yerini aldı.
Dolayısıyla hepsine "battı" demek doğru olmaz.
Ama ortak noktaları şu:
Bugün artık gökyüzünde yoklar.
BEN HEPSİNİ GÖRDÜM...
İşte benim için bu listenin anlamı burada.
Ben bunları internetten okuyarak anlatmıyorum.
Ben onların haberlerini yaptım.
Atatürk Havalimanı'nda onları bekledim.
Uçaklarının gelişini takip ettim.
Yöneticileriyle röportaj yaptım.
Yeni uçaklarını teslim aldıkları günlerde oradaydım.
Yeni hatlarını duyurduklarında haberlerini yazdım.
Bazılarının büyümesine sevindim.
Bazılarının kapanış haberini yapmak zorunda kaldım.
Gazeteciliğin en zor taraflarından biri de budur.
Bugün manşet yaptığınız şirketin yıllar sonra kapanış haberini yapmak...
İnsanın içine dokunuyor.
Çünkü uçak sadece uçak değildir.
Arkasında yüzlerce çalışan vardır.
Pilot vardır.
Kabin ekibi vardır.
Teknisyen vardır.
Yer hizmetleri çalışanı vardır.
Bilet satan vardır.
Ailesini bu işten geçindiren vardır.
Ve binlerce yolcu vardır.
Bir havayolu kapandığında sadece bir şirket kapanmaz.
Bir hayal kapanır.
TÜRK HAVACILIĞI ÇOK ŞEY ÖĞRENDİ
Türkiye'de özel havayolu sektörünün gelişmesi kolay olmadı.
Yakıt pahalıydı.
Uçak kiraları döviz üzerinden hesaplanıyordu.
Bakım maliyetleri yüksekti.
Kur riski vardı.
Krizler vardı.
Terör olayları, savaşlar, ekonomik dalgalanmalar, turizm krizleri vardı.
Ve havacılıkta bir şirketin ayakta kalması gerçekten kolay değildi.
SHGM'nin tarihsel çalışmaları da 2003 sonrası dönemde pazara çok sayıda yeni havayolu işletmesinin girdiğini gösteriyor. Bazılarının ruhsatları iptal edilirken bazıları faaliyetlerine devam etti.
Bugün Türk havacılığına baktığımızda ise bambaşka bir tablo görüyoruz.
Büyük filolar...
Yeni havalimanları...
Yüzlerce milyon yolcu...
Dünyanın dört bir yanına uçuşlar...
Ve artık Avrupa'da şirket satın alabilecek güce ulaşan Türk özel havayolları...
48 YILIN ARDINDAN...
Ben 46 yıldır havalimanlarında gazetecilik yapıyorum.
Bu süre içerisinde çok şey gördüm.
Çok uçak gördüm.
Çok şirket gördüm.
Çok yönetici tanıdım.
Ve çok fazla "ilk uçuş" haberi yaptım.
Ama belki de en çok öğrendiğim şey şu oldu:
Havacılıkta gökyüzü sonsuzdur ama şirketlerin ömrü sonsuz değildir.
Bugün gökyüzünde olan yarın olmayabilir.
Dün yerde kalan ise yarın yeniden uçabilir.
Benim mesleğim bana bunu öğretti.
Ve bugün geriye dönüp baktığımda, kapanan her havayolu şirketinin arkasında ayrı bir hikâye olduğunu görüyorum.
İşte bu yazı da o hikâyelere küçük bir selam olsun.
Bir zamanlar uçtular.
Ben onların haberlerini yaptım.
Şimdi ise havacılık tarihinin sayfalarında kaldılar.
Yusuf ZENGİN
48 Yıllık Havalimanı Muhabiri
Kalın sağlıcakla...
